Czy szczepionki powodują autyzm

To jedno z pytań, wokół którego rodzi się najwięcej kontrowersji. Z pełnym przekonaniem mogę jasno i wyraźnie napisać - NIE, szczepionki nie powodują spektrum autyzmu. Stoją za tym mocne, wielokrotnie potwierdzone dane. Ba, nawet dokładnie te, które wykorzystywane są w nieumiejętny sposób przez przeciwników szczepionek. Rozumiem jednak, skąd bierze się niepokój rodziców, dlatego poniżej konkretnie wyjaśniam. Jednocześnie zachęcam też do samodzielnego sprawdzenia, bo to właśnie zawierzanie wyłącznie źródłom nienaukowym jest główną przyczyną tych wątpliwości.

Co mówią badania

Duża metaanaliza z 2014 roku podsumowała badania obejmujące łącznie ponad milion dwieście tysięcy dzieci. Nie znalazła żadnego związku między szczepieniami a autyzmem. Dotyczy to również szczepionki MMR, czyli przeciw odrze, śwince i różyczce, a także składników takich jak tiomersal i rtęć. Wyniki były jednoznaczne, a ryzyko u dzieci szczepionych i nieszczepionych okazało się takie samo.

Skąd wziął się ten mit

Źródłem była jedna praca z 1998 roku, która sugerowała związek MMR z autyzmem. Została ona później wycofana, bo jej wyniki okazały się nierzetelne, a dane sfałszowane, a jej autorowi odebrano prawo wykonywania zawodu. Mimo to lęk zdążył się rozprzestrzenić. Do tego dochodzi zbieżność w czasie, bo pierwsze objawy autyzmu często stają się widoczne w wieku, w którym dzieci dostają szczepienia. Zbieżność w czasie to jednak nie to samo co związek przyczynowy.

Co najczęściej pada jako argument

Wątpliwości opierają się zwykle na kilku powtarzanych twierdzeniach. Warto rozłożyć je na czynniki i spokojnie sprawdzić, co się za nimi kryje.

• Mit: objawy pojawiły się zaraz po szczepionce MMR. To zbieżność w czasie, a nie związek przyczynowy. Pierwsze objawy autyzmu uwidaczniają się w wieku, w którym dzieci i tak dostają szczepienia, więc te dwie rzeczy nakładają się na siebie przypadkiem. Badania porównujące dzieci szczepione i nieszczepione nie pokazują różnicy w ryzyku.
• Mit: udowodniła to praca naukowa. Chodzi o publikację z 1998 roku, którą wycofano, bo dane okazały się sfałszowane, a jej autor miał ukryty konflikt interesów i stracił prawo wykonywania zawodu. To nie jest dowód, tylko obalona praca.
• Mit: winna jest rtęć albo tiomersal. Badania nie wykazały związku tiomersalu ani rtęci z autyzmem. Co więcej, w wielu krajach ograniczono albo usunięto tiomersal ze szczepionek, a liczba rozpoznań autyzmu wcale przez to nie spadła.
• Mit: za dużo szczepionek naraz obciąża odporność. Układ odpornościowy dziecka na co dzień radzi sobie z ogromną liczbą bodźców, a antygenów w szczepionkach jest przy tym niewiele. Nie ma dowodów, żeby liczba szczepień wiązała się z autyzmem.
• Mit: autyzmu jest coraz więcej, więc coś go wywołuje. Wzrost liczby rozpoznań wynika przede wszystkim ze zmian kryteriów diagnostycznych, większej świadomości i lepszego wykrywania, także u dorosłych i u kobiet, a nie z pojawienia się nowej przyczyny.

Skąd naprawdę bierze się autyzm

Autyzm to zaburzenie neurorozwojowe o silnym podłożu biologicznym, obecne od początku życia. Powstaje na długo przed szczepieniami, a w jego tle leżą przede wszystkim czynniki genetyczne. Więcej o tym, jak rozumiemy dziś przyczyny, piszę przy okazji spektrum autyzmu.

Dlaczego warto o tym mówić spokojnie

Lęk rodzica zawsze zasługuje na szacunek, a nie na wyśmianie. Właśnie dlatego tak ważne jest, żeby zamiast mitu podać rzetelną wiedzę. Rezygnacja ze szczepień naraża dzieci na groźne, a możliwe do uniknięcia choroby, i nie chroni przed autyzmem, bo szczepienia go nie wywołują.

Gdzie szukać rzetelnych informacji

Zachęcam do sprawdzania u źródeł, które opierają się na badaniach, a nie na pojedynczych opiniach z internetu. Warto zaglądać do kilku miejsc.

• Szczepienia Info prowadzone przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB, rzetelne polskie źródło o szczepieniach.
• Światowa Organizacja Zdrowia i jej materiały o bezpieczeństwie szczepień.
• Biblioteka Cochrane, która publikuje przeglądy systematyczne, czyli podsumowania wielu badań naraz.
• PubMed, baza publikacji naukowych, w której znajdziesz badania źródłowe, w tym metaanalizy o szczepieniach i autyzmie.

Kiedy trafisz na sensacyjne twierdzenie, sprawdź, czy stoi za nim badanie, kto je przeprowadził i czy potwierdziły je inne, niezależne zespoły. To najprostszy sposób, żeby odróżnić rzetelną wiedzę od mitu.