Sensoryka w spektrum autyzmu

Sensoryka, czyli sposób odbierania i przetwarzania bodźców, to jeden z rdzeni spektrum autyzmu. Nietypowe reakcje na dźwięki, światło, dotyk, zapach czy smak są w aktualnej klasyfikacji częścią kryteriów diagnostycznych. Dla wielu osób w spektrum to obszar, który najmocniej wpływa na codzienne samopoczucie.

Nadwrażliwość i niedowrażliwość

Sensoryka w spektrum działa w dwóch kierunkach, często u tej samej osoby. Nadwrażliwość oznacza, że pewne bodźce są przytłaczające albo wręcz bolesne, na przykład metka w ubraniu, jarzeniówka czy gwar. Niedowrażliwość oznacza słabsze odczuwanie niektórych bodźców i poszukiwanie mocniejszej stymulacji, na przykład nacisku, ruchu czy intensywnych smaków. To, co dla jednej osoby jest nie do zniesienia, dla innej bywa kojące.

Przeciążenie sensoryczne

Gdy bodźców jest za dużo naraz, dochodzi do przeciążenia sensorycznego, czyli stanu, w którym układ nerwowy przestaje nadążać. Bywa wyczerpujące i prowadzi do napięcia, wycofania albo silnej reakcji emocjonalnej. Powtarzające się przeciążenia są jedną z dróg do autystycznego wypalenia.

Rola stimmingu

Naturalnym sposobem regulacji jest stimming, czyli powtarzalne ruchy albo dźwięki, które pomagają rozładować napięcie i uporządkować doznania. To nie dziwny nawyk, tylko funkcjonalne narzędzie samoregulacji, które warto szanować.

Co pomaga

Najwięcej daje dopasowanie otoczenia. Pomaga ograniczanie zbędnych bodźców, słuchawki wygłuszające, okulary przeciwsłoneczne, wygodne ubrania bez drażniących elementów oraz przewidywalne, spokojne przestrzenie. Ważne są też przerwy na regenerację po intensywnych sytuacjach. Poznanie własnego profilu sensorycznego bywa jedną z najbardziej praktycznych korzyści z diagnozy autyzmu u dorosłych.