Czy ADOS-2 wystarczy do diagnozy autyzmu

To pytanie coraz częściej pada od osób, którym gdzieś zaproponowano ADOS-2 jako podstawę diagnozy autyzmu. Odpowiadam wprost. ADOS-2 to dobre, cenione narzędzie, ale samo w sobie nie wystarczy. Nie może być wyrocznią ani jedynym narzędziem, na którym opiera się rozpoznanie.

Czym jest ADOS-2

ADOS-2, czyli Autism Diagnostic Observation Schedule w drugiej wersji, to ustandaryzowane, częściowo ustrukturyzowane narzędzie obserwacyjne. Podczas badania specjalista proponuje szereg zadań i sytuacji, a następnie obserwuje komunikację, kontakt społeczny i sposób reagowania. To wartościowa, dobrze opracowana metoda i nie mam zamiaru jej deprecjonować. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy traktuje się ją jako całą diagnozę lub nawet wyrocznię.

Dlaczego samo ADOS-2 nie rozstrzyga

Powodów jest kilka i warto je rozłożyć na czynniki.

Po pierwsze, ADOS-2 to obraz z jednego spotkania, z jednej sytuacji. Autyzm to trwała różnica neurorozwojowa obecna od początku życia, a jej rozpoznanie wymaga spojrzenia na całe funkcjonowanie, także na historię rozwoju z dzieciństwa. Tego jedna obserwacja w gabinecie nie obejmuje.

Po drugie, ADOS-2 może dawać wyniki fałszywie negatywne, czyli prawidłowe u osoby, która jest w spektrum. Dzieje się tak zwłaszcza u dorosłych, którzy latami uczyli się maskowania. Osoba, która przez całe życie ćwiczyła kontakt wzrokowy i gotowe scenariusze rozmów, w krótkiej, ustrukturyzowanej sytuacji potrafi wypaść typowo, mimo że na co dzień ogromnie ją to kosztuje. Dotyczy to szczególnie kobiet.

Po trzecie, prawidłowy wynik nie wyklucza autyzmu, a nieprawidłowy sam w sobie go nie potwierdza. ADOS-2 jest wsparciem dla klinicysty, a nie automatem, który wydaje wyrok.

Co jest najważniejsze w diagnozie

Podstawą rozpoznania autyzmu jest wywiad i całościowy obraz, w tym historia rozwoju od dzieciństwa oraz to, jak wygląda funkcjonowanie w różnych obszarach życia. Narzędzia takie jak ADOS-2 są cennym elementem tego procesu, ale to specjalista zbiera i interpretuje całość, o czym piszę w artykule o tym, jak wygląda diagnoza autyzmu krok po kroku. Żadne pojedyncze badanie nie zastępuje tej oceny.

O co warto zapytać

Jeśli słyszysz, że o Twojej diagnozie autyzmu przesądzi wyłącznie ADOS-2, potraktuj to jako sygnał ostrzegawczy. Zapytaj, czy proces obejmuje też wywiad i historię rozwoju, i czy uwzględnia możliwość maskowania. Rzetelna diagnoza autyzmu u dorosłych patrzy na całość, a nie na jeden wynik. Cały proces prowadzę w ramach diagnozy autyzmu u dorosłych.