Co to są funkcje wykonawcze

Funkcje wykonawcze to zestaw procesów umysłowych, które pozwalają planować, zaczynać i doprowadzać sprawy do końca. To dzięki nim ustawiamy priorytety, pamiętamy o zadaniach w trakcie ich wykonywania, powstrzymujemy impulsy i regulujemy emocje. W ADHD funkcje wykonawcze działają nierówno, dlatego tak wiele codziennych trudności ma tu wspólne źródło.

Co obejmują funkcje wykonawcze

W praktyce to kilka powiązanych zdolności:

• Uruchamianie działania, czyli zaczynanie zadań (jego zaburzenie to często paraliż zadaniowy).
• Pamięć robocza, czyli utrzymywanie informacji w głowie na czas wykonania czegoś.
• Hamowanie, czyli powstrzymywanie impulsów i rozproszeń.
• Planowanie i ustawianie priorytetów.
• Elastyczność, czyli przełączanie się między zadaniami.
• Regulacja emocji, czyli panowanie nad natężeniem i czasem trwania reakcji.

Kiedy te procesy działają sprawnie, są niewidoczne. Kiedy działają nierówno, codzienność robi się nieproporcjonalnie trudna.

Funkcje wykonawcze a ADHD

ADHD bywa opisywane jako zaburzenie funkcji wykonawczych, bo to właśnie one leżą u podłoża wielu objawów. Odkładanie spraw, gubienie wątku, spóźnienia, chaos w organizacji i trudność z dokończeniem tego, co się zaczęło, to nie kwestia charakteru, tylko tego, jak działają te mechanizmy. Ważne jest też to, że sprawność wykonawcza zależy od stanu. Zmęczenie, stres i przeciążenie potrafią ją dodatkowo osłabić.

Co z tym zrobić

Funkcji wykonawczych nie da się po prostu bardziej chcieć. Można za to budować wokół nich wsparcie, czyli zewnętrzne struktury, przypomnienia i rozbijanie zadań na małe kroki. Zrozumienie własnego profilu, na przykład dzięki diagnozie ADHD, a potem praca nad strategiami w coachingu ADHD, pomaga odciążyć te obszary, które sprawiają najwięcej kłopotu.